Stress en de vecht-of-vlucht reactie. (fight-flight)

Stress wordt gedefinieerd als de waarneming van een bedreiging of van een gevaar dat een verandering in gedrag vereist. Het resulteert in een stijging van het metabolisme, een snellere hartslag, een verhoogde bloeddruk, een snellere ademhaling en een grotere toevoer van bloed naar de spieren. Deze interne fysiologische veranderingen bereiden ons voor om te vechten of te vluchten, vandaar dat de stressreactie de naam "vecht-of-vlucht" reactie kreeg. De "vecht-of-vlucht" reactie werd voor het eerst beschreven door Dr. Walter B. Cannon (1941), een fysioloog aan Harvard. Het wordt geïnitieerd door een verhoogde toevoer van catecholamines, epinephrine en norepinephrine (adrenaline en noradrenaline) in het bloed. Het probleem met de fysiologische stressreactie is dat deze niet alleen geactiveerd wordt door reele stresssituaties maar ook door geimagineerde stresssituaties. Daardoor kan een chronische stresstoestand ontstaan wat een nefaste invloed heeft op de geestelijke en lichamelijke gezondheid.

De relaxatie respons

De relaxatie respons was eerst beschreven door Dr. Herbert Benson (MD) en zijn collega's in Harvard Medical School in de jaren 70. Deze fysiologische reactie is het tegenovergestelde van de "vecht-of-vlucht" reactie. Het resulteert in een daling van het metabolisme, een tragere hartslag, een verlaagde bloeddruk en een tragere ademhaling alsook in tragere hersengolven. (Wallace, Benson, Wilton, 1971). Deze reactie werd de "Relaxatie Respons" genoemd (Benson, Beary, Carol, 1974)

De "vecht-of-vlucht" reactie gebeurt automatisch wanneer iemand stress ervaart. De relaxatie respons daarentegen vereist gewoonlijk 2 stappen om op gang te komen, nl:



Na studie van verschillende religieuze tradities en filosofische geschriften, realiseerde Dr. Benson dat de twee stappen om deze positieve, fysiologische toestand op te wekken, doorheen de eeuwen heen, in alle beschavingen aanwezig waren en dit meestal georganiseerd in een religieuze context.
Hij bestudeerde ook moderne technieken zoals o.a. progressieve spierrelaxatie, autogene training, meditatie, … en stelde vast dat als deze op de juiste manier werden toegepast, zij ook de relaxatie respons konden opwekken.
De specifieke methode die gebruikt wordt, kan gekozen worden door het individu in functie van zijn geloofsovertuiging.(Benson, 1984). De methode kan wereldlijk of geestelijk zijn en kan zowel in rust als in beweging uitgevoerd worden.


In dezelfde mate dat stress een aandoening veroorzaakt of verergert, zijn de MB benaderingen die de relaxatie respons aanwenden, doeltreffend gebleken. Het doel van het opwekken van de relaxatie respons is veelvoudig:

Dankzij deze doeltreffendheid die wetenschappelijk gedocumenteerd is, wordt een fysiologische basis gelegd voor vele eeuwenoude MB benaderingen en wordt veel van het eerste scepticisme in het beroep overwonnen.

- Het is essentieel dat men begrijp dat het regelmatig oproepen van de relaxatie respons resulteert in fysiologische veranderingen op lange termijn die de schadelijke effecten van stress de hele dag door tegengaan.
- De effecten van de relaxatie respons mogen niet verward worden met herinnerd welzijn (het placebo-effect). De relaxatie respons is een bewezen, specifieke MB interventie. De meetbare, voorspelbare en reproduceerbare veranderingen door de relaxatie respons zullen zich telkens voldoen wanneer je de 2 specifieke stappen volgt - geloof is niet essentieel. Het werkt.
- De relaxatie respons mag ook niet verward worden met een ontspannen gevoel wat men bijvoorbeeld door naar muziek te luisteren kan krijgen. Om de fysiologische veranderingen van de relaxatie respons te realiseren is het absoluut noodzakelijk de twee hoger vermelde stappen uit te voeren.
- Daar al die gegevens wetenschappelijk gefundeerd zijn, wordt de relaxatie respons meer en meer deel van de klassieke geneeskunde. Ongeveer 66% van de medische scholen in de VS onderwijzen nu het therapeutische effect van relaxatie response technieken (Friedman, Zuttermeister, Benson, 1993). Het is een aanbevolen therapie in standaard medische handboeken en een groot deel huisartsen gebruikt het in hun praktijk.
- De M/B benaderingen zijn doeltreffend gebleken in de behandeling van hypertensie (Stuart, e.a., 1987), cardiale arythmieën (Benson, Alexander, Feldmann, 1975), chronische pijn, (Caudill, e.a., 1991), slapeloosheid (Jacobs e.a., 1993), angst en milde en gematigde depressie (Benson, e.a. 1978), PMS (Goodale, Domar, Benson, 1990) en onvruchtbaarheid (Domar, Seibel, Benson, 1990)